Een vaderwond verdwijnt niet als je volwassen wordt. Hij verandert van vorm. Waar jij vroeger de emotionele afwezigheid van je vader voelde, ben jij nu vaak degene die er half bij is. Aan tafel, in je relatie of in gesprekken met vrienden.
Als coach voor mannen zie ik dat patroon bijna dagelijks. Mannen die zich hebben voorgenomen om het anders te doen dan hun vader en die tot hun schrik dezelfde patronen laten zien. Aanwezig in de kamer, afwezig in het contact. In deze blog lees je hoe die twee dingen samenhangen en wat er nodig is om het te doorbreken.
Wat een vaderwond met je doet
Een vaderwond is wat er in een jongen achterblijft wanneer zijn vader hem emotioneel niet heeft kunnen geven wat hij nodig had. Door afstand, door hardheid, door langdurige afwezigheid of doordat je vader zelf nooit heeft geleerd hoe dat moest.
Vaak zat hij er gewoon. Hij las de krant, hij loste problemen op, hij maakte grappen. En als jij iets voelde waar geen woorden voor waren, bleef het onbesproken. Voor een jongen is dat verwarrend. Je vader is/was er fysiek wel, dus het valt je niet op dat je iets mist. Of je weet niet wat je mist omdat je zijn aanwezigheid niet kent. Tegelijk voel je een leegte die je nergens kwijt kunt. De meeste mannen die ik spreek zeggen ergens in het eerste gesprek dezelfde zin: ‘Hij was er wel, maar ik kende hem niet echt.’
Wat emotioneel afwezig zijn in de praktijk betekent
Emotioneel afwezig zijn wil zeggen dat je er bent zonder bereikbaar te zijn. Je zit aan tafel, je hoort de woorden, maar er komt weinig binnen. Je partner vertelt over haar dag en jij bent al bij morgen. Je kind laat iets zien en je reageert met een half oog op je telefoon. Je vrienden vragen hoe het met je gaat en jij antwoordt met feiten.
Dat is een aangeleerde manier van contact, waarbij je jezelf niet voelt. Vroeger is dit je voorgeleefd, maar nu werkt het niet meer. Maar het zit zo in je patroon dat je niet goed weet hoe je dit kunt veranderen. Ook als je dat heel graag wilt.
Hoe de wond van toen je emotionele aanwezigheid van nu stuurt
Een jongen leert emotionele aanwezigheid door het te ervaren. Wanneer je vader zich terugtrok zodra het spannend werd, heb je nooit gezien hoe een man aanwezig blijft als het ongemakkelijk wordt. Je hebt het tegenovergestelde geleerd. Bij spanning ga je naar je hoofd, naar je werk, naar de garage of naar je scherm.
Ik begeleidde een man die na elke ruzie met zijn vrouw ging hardlopen. Hij noemde het rust pakken. Toen we doorvroegen bleek dat zijn vader vroeger na elke ruzie de auto pakte en pas uren later terugkwam. Hij had nooit een voorbeeld van zijn vader gekregen hoe je op een gezonde manier kunt omgaan met conflict. Hij had dus het gedrag van zijn vader overgenomen.
Zo werkt de overdracht vaak. Wat doorgegeven wordt is gedrag onder spanning. Je vader zei er niets over, jij keek en voelde het ongemak wel, maar kon er niets mee. En vervolgens geef jij het door aan je eigen kinderen. Herken je dit? Tijdens de themadag Afwezige Vaders, Verloren Zonen gaan we hiermee met een groep mannen aan de slag.
Zo kun je emotionele afwezigheid bij jezelf herkennen
Hieronder vind je een aantal voorbeelden van situaties waarin je emotioneel afwezig gedrag vertoont. Herken je jezelf in een of meerdere van deze voorbeelden, dan is de kans groot dat oude patronen van vroeger doorwerken in je leven nu. Deze patronen zijn aangeleerd.
- Je trekt je terug zodra je partner om nabijheid vraagt
- Je helpt liever praktisch dan dat je luistert
- Bij emoties van een ander schiet je vrijwel meteen naar oplossingen
- Je gesprekken met vrienden blijven jaar in jaar uit aan de oppervlakte
- Je wordt onverwacht boos over iets kleins, terwijl je weet dat het ergens anders over gaat
- Je betrapt jezelf op de woorden of de stiltes van je eigen vader, juist als je moe of gespannen bent.
Het goede nieuws is dat deze ook te veranderen zijn! Bijvoorbeeld door individuele coaching met een gespecialiseerde coach voor mannen.
Waarom begrijpen te weinig oplevert
Veel mannen weten na een boek of een podcast precies hoe het zit. Ze kunnen hun eigen jeugd uitleggen alsof het over iemand anders gaat. En toch verandert dit niets aan het emotioneel afwezige gedrag en de situaties die thuis ontstaan.
Dat komt doordat de wond in je lijf zit en de uitleg in je hoofd. Op het moment dat je partner boos wordt, je kind huilt of een collega je aanvalt in een overleg, neemt je zenuwstelsel het over. Op zulke momenten schiet inzicht tekort en telt alleen wat je hebt geoefend.
Emotionele aanwezigheid bouw je op door te blijven staan als het schuurt. Blijven ademen, blijven kijken, voelen wat er in je lijf gebeurt en het hardop benoemen terwijl het gebeurt. Dat is oncomfortabel maar het is de enige route die ik ken die werkt. Je kunt dit oefenen. Bijvoorbeeld tijdens een mannengroep of een themadag. Tijdens 1 op 1 coaching kun je exact die situaties oefenen die voor jou lastig zijn.
Vier vragen voor jezelf
- Wat deed mijn vader als het thuis spannend werd?
- Wat doe ik zelf als het spannend wordt?
- Waar in mijn lichaam voel ik het moment waarop ik afhaak?
- Wat had ik als jongen van mijn vader willen horen?
Neem er de tijd voor. De laatste vraag is voor veel mannen de zwaarste.
Waar je hiermee aan de slag kunt
Tijdens de themadag Afwezige Vaders, Verloren Zonen werken we een dag lang met de rollen die je vader had in jouw ontwikkeling. Aanwezigheid, gemis, steun, erkenning en de plek die leeg bleef. Je doorvoelt wat je hebt gemist en je ziet waar het nu nog speelt in je relatie, je vaderschap en je werk.
Tijdens de themadag Stevig Staan voor Mannen gaat het over de vaardigheid daarna. Aanwezig blijven onder druk, in conflict en in emotie. Je oefent met grenzen, met leiding nemen en met contact houden op het moment dat je normaal zou dichtklappen.
Voor de meeste mannen gaat de ontwikkeling het snelst wanneer ze (daarnaast) individuele coaching doen. In een groep zie je hoe je je verhoudt tot andere mannen. In een 1 op 1 traject werken we specifiek met jouw situatie, jouw relatie en jouw geschiedenis. De spiegel is directer, er is geen groepsdynamiek om je achter te verschuilen en we gaan gericht naar de momenten waarop jij in je eigen leven afhaakt. Mannen die dit combineren maken doorgaans binnen enkele sessies een verschil dat hun partner en kinderen opmerken.
Je hoeft dit niet alleen te doen. Je vader had waarschijnlijk niemand om het mee te bespreken. Jij wel.
Geschreven door Ruben Zuilhof, coach voor mannen bij Man-Zijn. Hij begeleidt mannen in Den Haag, Rotterdam, Gouda, Alphen aan den Rijn en Reeuwijk met 1 op 1 coaching, wekelijkse mannengroepen en maandelijkse themadagen.
